Komisja Sejmowa ds. Rolnictwa i Rozwoju Wsi obradowała nad rozwojem spółdzielczości rolniczej i spółdzielni energetycznych w Polsce. Dyskusja przyniosła konkretne sygnały ze strony decydentów: rząd pracuje nad deregulacją, uproszczeniem rejestracji oraz nowymi instrumentami finansowymi wspierającymi zrzeszanie się rolników.
Posiedzenie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi poświęcone zostało przegląd możliwości, jakie daje polskim rolnikom zrzeszanie się w różnych formach prawno-organizacyjnych. Omówiono spółdzielnie rolnicze, spółdzielnie energetyczne, grupy producenckie oraz inne formy kolektywnego działania na rynku rolno-spożywczym.
Rzecznicy ds. rolnictwa i energii zaprezentowali dane wskazujące na dynamiczny wzrost liczby spółdzielni energetycznych w Polsce, podkreślając jednocześnie, że ich potencjał pozostaje wciąż daleki od pełnego wykorzystania. Jako punkt odniesienia wskazano najlepsze praktyki z państw Unii Europejskiej, gdzie modele spółdzielcze, szczególnie w sektorze energii odnawialnej i przetwórstwa rolno-spożywczego, funkcjonują z powodzeniem od dziesięcioleci.
Jak wskazała przedstawicielka Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Wiceminister Małgorzata Gromadzka – resort prowadzi szerokie konsultacje z praktykami rynku, aby wypracować skuteczne narzędzia wspierające rozwój spółdzielczości w Polsce.
Wśród analizowanych rozwiązań znajdują się m.in.:
-
deregulacje ułatwiające zakładanie i funkcjonowanie spółdzielni,
-
budowa nowych modeli organizacyjnych zrzeszania się rolników,
-
rozwój wspólnych struktur finansowych,
-
narzędzia umożliwiające wspólne zakupy środków produkcji,
-
wsparcie dla wspólnego przetwórstwa produktów rolnych.
Według przedstawicieli resortu rozwój spółdzielczości jest jednym z elementów długoterminowej strategii dla rolnictwa do 2034 roku. Celem jest budowa systemu bardziej odpornego na wahania rynkowe oraz kryzysy gospodarcze.
Powinniśmy skupić się na integracji rolników, na organizowaniu się rolników w większe grupy, biorąc pod uwagę strukturę agrarną szczególnie niektórych regionów - wskazała Małgorzata Gromadzka.
Ważnym tematem dyskusji były bariery administracyjne utrudniające tworzenie spółdzielni energetycznych. Resort klimatu zadeklarował gotowość do zdjęcia wybranych przepisów prawa zamówień publicznych z procesów dotyczących spółdzielni energetycznych, co ma znacznie obniżyć próg wejścia dla małych podmiotów wiejskich.
Zapowiedziano również uproszczenie procedury rejestracji spółdzielni w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Wciąż trwa natomiast procedura notyfikacji w Komisji Europejskiej dotycząca rozszerzenia możliwości tworzenia spółdzielni energetycznych na gminy miejskie – obecne przepisy ograniczają ten instrument głównie do obszarów wiejskich i małych miejscowości.
Już w najbliższą sobotę, 14 marca 2026 r., rozmowy będą kontynuowane z udziałem Ministra Klimatu i Środowiska - Miłosza Motyki oraz Wiceminister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - Małgorzaty Gromadzkiej na temat transformacji energetycznej. Już w sobotę 14 marca przedstawiciele Stowarzyszenia im. prof. Żmijewskiego spotkają się z Ministrem Klimatu i Środowiska - Miłoszem Motyką oraz Wiceminister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - Małgorzatą Gromadzką. Tematem będzie transformacja energetyczna na obszarach wiejskich, ze szczególnym uwzględnieniem spółdzielni energetycznych i agrofotowoltaiki, jako narzędzi wzmacniających lokalną odporność na kryzysy gospodarcze.
Komisja przedstawiła dostępne instrumenty finansowego wsparcia spółdzielni energetycznych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało, że w ramach Krajowego Planu Odbudowy (KPO) – programu Energia Dla Wsi – aktualnie ocenianych jest 126 wniosków o łącznej wartości 548 mln złotych. Program ten stanowi jeden z kluczowych mechanizmów finansowania spółdzielni energetycznych na obszarach wiejskich.
Dodatkowym instrumentem wsparcia ma być pilotażowy program finansowania spółdzielni energetycznych oparty na Społecznym Funduszu Klimatycznym powiązanym z systemem ETS2. Mechanizm ten jest szczególnie ważny w kontekście transformacji energetycznej obszarów wiejskich i może stanowić długoterminowe źródło finansowania niezależne od cyklicznych budżetów krajowych.
Przedstawiciel Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - prof. Marek Wigier - wskazał podczas prezentacji, że polscy rolnicy mają do dyspozycji wiele różnych form prawno-organizacyjnych zrzeszania się. Każda z nich ma swoje specyficzne zalety i może odpowiadać na inne potrzeby producentów rolnych:
- Spółdzielnie rolnicze – klasyczna forma wspólnego prowadzenia działalności produkcyjnej lub handlowej.
- Spółdzielnie energetyczne – skupiające się na produkcji i dystrybucji energii odnawialnej.
- Grupy producenckie – zrzeszające producentów określonych rodzajów produktów rolnych.
- Organizacje producentów – działające na mocy przepisów unijnych, szczególnie w sektorach owoców i warzyw.
- Spółdzielnie zaopatrzenia i zbytu – ułatwiające wspólne zakupy środków do produkcji i sprzedaż produktów.
Ekspert instytutu podkreślił, że dotychczasowe bariery – administracyjne, finansowe i edukacyjne – skutecznie hamowały rozwój tych struktur w Polsce, mimo że w wielu krajach UE stanowią one fundament silnych, zorganizowanych sektorów rolniczych.
Przedstawiciele strony społecznej przekonywali, że największą barierą dla rozwoju spółdzielczości w Polsce pozostają nie tylko przepisy, ale także utrwalone przez lata stereotypy. Uczestnicy komisji wskazali, że dziś rolnikom bardziej niż kolejnych ogólnych haseł potrzeba jasnych korzyści ekonomicznych, prostych zasad i dobrych przykładów.
Jak wskazał Jan Krzysztof Ardanowski: "Jeżeli nie będzie odczuwalnej przez rolników wyraźnej zachęty ekonomicznej, ale nie w postaci dopłacania kolejnych pieniędzy, to będziemy kolejne kadencje się spotykali, opowiadali o tym, co miał na myśli Staszic, a tak naprawdę niewiele się zmieni".
Na zakończenie posiedzenia Małgorzata Gromadzka zapowiedziała, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przygotowuje kolejne rozwiązania legislacyjne mające wspierać rozwój zrzeszeń rolniczych. Jak poinformowała, resort zwrócił się już do Ministerstwo Finansów z pytaniami dotyczącymi możliwych ulg podatkowych, w tym zniesienia problemu podwójnego opodatkowania spółdzielni oraz ich członków.
Jest to wyraźny sygnał politycznym kierowany do środowisk rolniczych: decydenci są otwarci na dialog i gotowi do systemowych zmian w zakresie zrzeszania się rolników.
Autor: inż. Natalia Aleksiejuk